ทแวง (twang) ของเสียงแบบคันทรี “ริง” (ring) ที่ทะลุผ่านวงออร์เคสตราในโอเปร่า เบลติง (belting) ของละครเพลง เรามักพูดถึงสิ่งเหล่านี้ราวกับเป็นกลเม็ดหรือพรสวรรค์ แต่ในความเป็นจริงมันคือเรขาคณิต คือรูปร่างเฉพาะของช่องทางเดินเสียงที่สร้างการกำทอนเฉพาะ การกำทอนเหล่านั้นเรียกว่า ฟอร์แมนต์ และการเข้าใจมันคือการเข้าใจว่าทำไมเสียงของคุณจึงไม่เหมือนเสียงของใคร
CajaConcepto — ฟอร์แมนต์คือการกำทอนของช่องทางเดินเสียง
ฟอร์แมนต์คือช่วงความถี่ที่ช่องทางเดินเสียงของคุณขยายขึ้นเองตามธรรมชาติ ตามรูปร่างของมันในแต่ละขณะ คุณไม่ได้เลือกฟอร์แมนต์ทีละโน้ต มันขึ้นอยู่กับว่าคุณวางขากรรไกร ลิ้น ริมฝีปาก และกล่องเสียงไว้อย่างไร
ใครขยับฟอร์แมนต์ตัวไหน
ในบรรดาฟอร์แมนต์ทั้งหมด สองตัวแรกคือตัวที่เปลี่ยนเสียงของสระมากที่สุด F1 ขึ้นอยู่กับการอ้าขากรรไกรเป็นหลัก (ยิ่งอ้ากว้าง F1 ยิ่งสูง) F2 ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของลิ้นเป็นหลัก (หน้า-หลัง) ส่วนฟอร์แมนต์ตัวบนที่มีความถี่สูงกว่า คือตัวที่ให้สีสันละเอียดและความสดใสเฉพาะตัวของแต่ละเสียง
รูปแบบที่คุณรู้จักอยู่แล้ว (แม้ไม่รู้ชื่อ)
การสอนร้องเพลงอธิบายรูปแบบเฉพาะของช่องทางเดินเสียงและผลของมันมาหลายทศวรรษ ทั้งหมดนี้เป็นความรู้สาธารณะ
- ทแวง (twang) — ดึงการกำทอนบางตัวให้เข้าใกล้กันเพื่อเสริมช่วง 2–4 kHz ผลคือเสียงที่สดใส แหลมออกจมูก และพุ่งไกลมาก เป็นเสียง “แบบเป็ด” ที่ใช้เป็นแบบฝึกหัดก่อนจะขัดเกลาให้เรียบร้อย
- เบลติง (belting) — อ้าปากในแบบที่ทำให้การกำทอนตัวแรก “ตาม” ฮาร์มอนิกเสียงสูงไป ทำให้มีพลังในโซนสูงได้โดยไม่ต้องพึ่งเสียงศีรษะเพียงอย่างเดียว
- Singer’s formant — “ริง” อันโด่งดังของนักร้องคลาสสิก คือกลุ่มการกำทอนรอบ ๆ 2.5–3.5 kHz ที่ทำให้เสียงคนเดียวทะลุผ่านวงออร์เคสตราทั้งวงได้โดยไม่ต้องใช้เครื่องขยายเสียง
- เสียงครอบ (covered voice) — เสียงที่ทึบและกลม พบบ่อยในการร้องคลาสสิกบางสไตล์ สัมพันธ์กับกล่องเสียงที่ลดต่ำลงเล็กน้อยและการกำทอนตัวแรกที่ต่ำลง
- เสียงขึ้นจมูก — การกำทอนที่เล็ดลอดผ่านโพรงจมูก โดยมี “แอนติฟอร์แมนต์” ที่หักล้างพลังงานบางส่วน ถ้าใช้น้อย ๆ จะเพิ่มเอกลักษณ์ ถ้ามากเกินไปจะลดความชัดเจน
ทำไมโน้ตเดียวกันจึงฟังต่างกันในแต่ละปาก
คนสองคนอาจมีความถี่พื้นฐานและฮาร์มอนิกใกล้เคียงกัน แต่ถ้าช่องทางเดินเสียงของแต่ละคนมีรูปร่างต่างกัน หรือแต่ละคนจงใจเลือกรูปแบบที่ต่างกัน ฟอร์แมนต์ของทั้งสองจะอยู่คนละตำแหน่ง และผลลัพธ์จะฟังต่างกันโดยสิ้นเชิง ทแวงของคนหนึ่งจึงฟังไม่เหมือนทแวงของอีกคน เพราะ “ทรัมเป็ต” (ช่องทางเดินเสียง) ของแต่ละคนไม่เหมือนกัน
ฟอร์แมนต์กับสไตล์ไปด้วยกัน
สิ่งที่เราเรียกว่า “สไตล์” การร้อง (คลาสสิก ละครเพลง ป๊อป โฟล์ก ร็อก) ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องอย่างมากกับว่าแต่ละขนบนิยมใช้รูปแบบฟอร์แมนต์แบบใดเป็นค่าเริ่มต้น นักร้องคลาสสิกฝึกฝนหลายปีเพื่อให้ singer’s formant ปรากฏอย่างมั่นคงแทบทุกโน้ต นักร้องละครเพลงฝึกการปรับแบบเฉพาะที่ทำให้เบลติงได้โดยไม่ฝืน เสียงแบบโฟล์กมักอาศัยรูปแบบที่ใกล้กับการพูด มีทแวงน้อยกว่าและ “ริง” น้อยกว่า ไม่มีแบบไหนเหนือกว่าแบบอื่น ทั้งหมดเป็นเครื่องมือต่างชนิดสำหรับบริบทที่ต่างกัน และนักร้องอาชีพจำนวนมากเรียนรู้ที่จะสลับไปมาระหว่างหลายแบบตามที่แต่ละเพลงต้องการ
CajaPruébalo — หนึ่งนาทีกับเสียงของคุณเอง
พูดว่า “เญียม เญียม” (ñam ñam) แบบเกินจริง รู้สึกถึงความสดใสแหลมออกจมูกของทแวง จากนั้น โดยไม่หยุดเปล่งเสียง ให้หาวเบา ๆ ขณะร้องโน้ตลากยาว คุณจะสังเกตว่าสีของเสียงทึบลง ในทั้งสองกรณี โน้ต (แหล่งกำเนิด) แทบไม่เปลี่ยนเลย สิ่งที่คุณขยับคือฟอร์แมนต์ของคุณ
Glosario
- ฟอร์แมนต์ — การกำทอนของช่องทางเดินเสียงที่ขยายช่วงความถี่เฉพาะช่วงหนึ่ง
- ช่องทางเดินเสียง — คอหอย ปาก และโพรงจมูกรวมกัน ซึ่งเสียงเดินทางผ่านก่อนออกมาภายนอก
- ทแวง (twang) — รูปแบบของช่องทางเดินเสียงที่เสริมช่วง 2–4 kHz ให้เสียงสดใสและพุ่งไกล
- เบลติง (belting) — เทคนิคการใช้พลังในโซนสูงโดยอาศัยการปรับการกำทอนตัวแรก
- Singer’s formant — กลุ่มการกำทอนช่วงความถี่สูงที่เป็นลักษณะเด่นของเทคนิคการร้องคลาสสิก
อ่านต่อ
อยากรู้ไหมว่าการกำทอนของคุณทำงานอย่างไรในแต่ละโซนเสียง วิเคราะห์เสียงของคุณ →
